Stroomvoorziening Noodzender ZRK 1953

Door Jan van Tussenbroek PA1JT gepensioneerd elektrotechnicus gespecialiseerd in hoog- en laagpanningdistributienetwerken en backup netwerken. Specialische opleidingen gevolgd bij KEMA en NUON.

Het is dit jaar 72 jaar geleden dat de watersnoodramp zich voltrok, ieder jaar wordt dit herdacht ook door de radioamateurs middels AM en CW uitzendingen vanuit het Watersnoodmuseum in Ouwerkerk.
De AM uitzendingen worden uitgevoerd met een replica van de Noodzender ( Flessenzender ) gebouwd door Peter Hossfeld in de radiowerkplaats van de radiozaak Weltevreden aan de Appelmarkt 8 in Zierikzee.

De noodzender werkte op een frequentie 3700 kHz in de 80 meterband waarmee honderden contacten zijn gemaakt.
Het bijzondere van deze noodzender was dat deze met onderdelen uit de radiozaak in een korte tijd was samengesteld en in 4 uur gebouwd.
De benodigde voedingspanning zoals de anodespanning en gloeispanning voor de gebruikte EL3 en 807 buis werden uit de audioversterker gehaald welke als modulator voor de noodzender fungeerde. De benodige negatieve roosterspanning voor de 807 buis kwam uit een Witte Kat anode batterijblok.

De Modulatorversterker maar ook bijvoorbeeld de Philips BX520A ontvangsradio, soldeerbout en verlichting in de radiowerkplaats moest wel uit het nog werkende stroomnet komen wat nog intakt was. Er is veel geschreven over de Noodzender en de contacten die daarmee gemaakt zijn maar weinig tot niets over de benodigde stroomvoorziening.
De stroomvoorziening in de werkplaats moet intakt gebleven zijn. Dit had te maken met de delen van de laagspanning distributieinstallatie die niet waren uitgevallen door de overstroming in de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 en een nog hogere waterstand in de middag van 1 februari 1953. Zover bekend heeft het water in en rond Zierikzee een maximale hoogte bereikt van ongeveer 2,50 meter boven NAP.

Deze informatie komt van diverse berichten van personen die melding maakten van de waterhoogte in hun woningen op diverse plaatsen in Zierikzee. In de lage delen van Zierikzee was het water tot wel 2 meter vanaf het grondniveau gestegen.

De Appelmarkt waar de radiozaak zich bevond heeft volgens de NAP hoogtekaart een grondhoogte van + 4.40 meter NAP het is aannemelijk dat deze omgeving droog is gebleven. Dit was ook zo op Havenplein waar veel droppingen zijn uitgevoerd.
Maar waar kwam de elektriciteit van Zierikzee vandaan?
In oude kranten artikelen en PZEM informatie blijkt dat voor 1951 de elektriciteit getransporteerd werd vanuit Nieuw Vossenmeer Brabant met een 10kV kabel en dat in 1951 er een verbinding is gerealiseerd vanuit het 50/10kV schakelstation Goes doormiddel van twee 10kV kabel via Noord Beveland en door de Oosterschelde op 800 meter vanuit het Havenkanaal naar een Schakelstation hoger gelegen in Zierikzee zijn gebracht. Deze verbinding is medio 1951 in gebruik gesteld.

 

 

 

 

 

 

 

 

De capaciteit werd hiermee vergroot en ookde redundatie omdat Zierikzee van spanning kon worden voorzien vanuit de centrale van Vlissingen en de Amercentrale van Geertruidenberg met een 50kV koppelnet.

het netwerk te herstellen onder barre omstandigheden.

In Zierikzee was een LS distributienet opgebouwd waarop ook de Radiozaak Weltevreden aan de Appelmarkt 8 was aangesloten. Mogelijk een enkel fase 220 Vac aansluiting van 25 Ampere angesloten op
de distributiekabel van het schakelstation Havenplein naar het schakelstation in de Peterseliestraat.
De hoger gelegen installatiedelen van dit distributienet moet voor een gedeelte in takt is gebleven zijn tijdens de overstroming van Zierikzee. Vooral in de lager gelegen delen was er veel stroomuitval door het stijgende zeewater die kortsluitingen veroorzaakten waardoor beveiligen de stroomcircuits afschakelden. Deze stroomuitval is ook terug te lezen in allerlei artikelen over de belevenissen van de bewoners van Zierikzee.
De PZEM heeft heel veel werk verzet om de elektriciteits netwerken te herstellen onder barre
omstandigheden.

Herstelwerk aan de electrische netwerken door PZEM

Wat betreft de uitzendingen van de noodzender ZRK heeft Peter Hossfeld of andere geen melding gemaakt
van de aan of afwezigheid van de netspanning dus is het aannemelijk dat deze aanwezig is gebleven
gedurende de uitzendingen. Ook de grondhoogte van de Radiozaak aan de Appelmarkt geeft aanleiding tot
deze conclusie.
Wat de communicatie betreft was het telefoonnetwerk uitgevallen en was Schouwen Duivenland geisoleerd
van de buitenwereld. Al vrij snel heeft de PTT een in het postkantoor een noodzender opgesteld om
telegrammen te verzenden en ontvangen.

 

 

 

 

 

 

 

Verder was de Radiozaak Weltevreden nog geen 100 meter verwijderd van het Havenplein waar droppingen
hebben plaats gevonden. Uit de Zeeuwse archieven blijkt dat de Radio Weltevreden later is verhuisd naar de
Korte Janstraat wat eigenlijk een zijstraat is van de Appelmarkt.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Op 6 juni 1953 is de flessenzender overhandigt aan P v Beveren conservator van het stadsmuseum in
Zierikzee. Wat in de krant watersnoodmuseum genoemd werd.

Verder is als bijzonderheid te vermelden over de stroomvoorziening van Sint Maartensdijk op het eiland Tholen dat deze plaats een gelijkstroomcentrale heeft gehad die omwille van tegenvallende verdiensten ergens in 1949 is ontmanteld. Deze centrale had geen verbinding met Zierikzee volgens de informatie. Wel had Zierikzee een eigen gasfabriek, er is een bericht wat vermeld dat het gas uit deze fabriek gebruikt werd voor de straatverlichting die gedeeltelijk nog bestond uit gaslampen. Deze gasfabriek is tijdens de watersnoodramp uitgevallen.